Cengiz KARABAYIR /
İGEME Uzmanı
Başbakanlık Dış
Ticaret Müsteşarlığı
İhracatı Geliştirme
Etüd Merkezi
İçme suyu ve maden suları açısından zengin kaynaklara sahip
olan Türkiye'de ticari olarak içme suyu sektörü, ambalajı geri dönüşümlü ve geri
dönüşümsüz sular ve maden sularını kapsamaktadır. Türkiye, Alp-Himalaya organik
kuşağında bulunduğundan, maden suları açısından da büyük bir potansiyele
sahiptir. Türkiye'deki maden sularının mineral konsantrasyonları da oldukça yüksektir.
Alkollü içecekler sektöründe ise Avrupa Birliği Müktesebatına uyum çalışmaları
çerçevesinde, 20 Ocak 2001 tarihinde yürürlüğe giren yasayla, distile alkollü
içkiler başta olmak üzere bazı alkollü içkilerin üretim, ithalat ve
ihracatındaki devlet tekeli ortadan kaldırılmıştır. Türkiye bira üretiminin
yüzde 90'ından fazlası yurt içinde tüketilmekte ve kişi başı tüketim
artışlarının paralelinde üretimin de arttığı görülmektedir. Turizm sektöründeki
gelişmeler de, diğer içeceklerde olduğu gibi bira üretimini etkilemektedir. Şarap
üretimi daha çok Marmara- Trakya, Ege ve İç Anadolu Bölgelerinde
yoğunlaşmıştır. Sektörde klasik üretim tesisleriyle birlikte modern üretim
tesisleri de faaliyet göstermektedir.
İhracatta da 1 numara
bira
Alkollü içkiler içerisinde en önemli ihraç kalemini bira
oluşturmaktadır. 2008 yılında bir önceki yıla göre bira ihracatı değer olarak
yaklaşık %35, 2009 yılında ise % 3 oranında artış göstermiştir.
BirleşmişMilletler ambargosu nedeniyle 2002 ve öncesinde bira ihracatı yapılamayan
Irak'a 2007'de 18,1 milyon, 2008'de 22,1 milyon ve 2009'da ise 27,3 milyon
dolarlık ihracat gerçekleştirilmiştir. 2009 yılında bira ihracatında ilk sırada
yer alan Irak'ı, yaklaşık 5,7 milyon dolarla KKTC izlemiştir. Bu ülkeleri 4,3
milyon dolarla BAE ve 4,2 milyon dolarla Azerbaycan izlemiştir. Kanada, Uganda,
Lübnan ve Bahreyn 2009 yılında en çok bira ihracatı gerçekleştirilen diğer
ülkeler olmuşlardır. 2009 yılında bir önceki yıla göre %5,8 oranında artarak 23,58
milyon dolar olarak gerçekleşen memba suyu ve soda ihracatının 6,37 milyon
doları, diğer bir ifade ile yaklaşık %27'si Almanya'ya gerçekleştirilmiştir.
Almanya'yı 5,41 milyon dolarla İngiltere, 2,40 milyon dolarla Irak ve 2,12
milyon dolarla Danimarka izlemiştir Toplam alkollü içkiler ihracatı içinde
biradan sonra en çok rakı ihracatı gerçekleştirilmekte ve ihracatın daha çok
Türk vatandaşlarının yoğun yaşadığı AB ülkelerine yapıldığı görülmektedir.
Toplam 23,2 milyon dolarlık ihracatın yapıldığı 2009'da, Almanya'ya yaklaşık 11
milyon dolarlık rakı ihracatı gerçekleştirilmiş, bu ülkenin toplam rakı
ihracatından almış olduğu pay yaklaşık %47 olmuştur. Bu ülkeyi 8,3 milyon dolarla
KKTC, 1 milyon dolarla Irak ve 589 bin dolarla Avusturya izlemiştir. Şarap
ihracatı ise, 2009 yılında bir önceki yıla göre değer olarak yaklaşık %2,7
oranında azalma göstermiştir. 2009 yılında 2,03 milyon dolarlık şarap ihracatı
gerçekleştirilen Belçika, toplam şarap ihracatı içinde aldığı %26,2'lik payla en
çok şarap ihracatı gerçekleştirilen ülke olmuştur. Bu ülkeyi 1,90 milyon
dolarla KKTC ve 1,13 milyon dolarla Almanya izlemektedir. Bu üç ülkenin 2009
yılı şarap ihracatından almış olduğu pay yaklaşık %65 olmuştur. Önceki yıllarda
önemli tutarlarda olmayan votka ihracatı 2009 yılında 0,35 milyon dolar, olarak
gerçekleşmiştir.
İthalatta viski başı
çekiyor
Türkiye'ye ithal edilen alkollü içkilerin başında viski gelmektedir.
2008 yılında 8,77 milyon dolar olarak gerçekleşen ithalat, yaklaşık 2,4 kat
artarak 2009 yılında 29,58 milyon dolar düzeyine yükselmiştir. En fazla ithalat
25,94 milyon dolarla İngiltere'den yapılmakta, bu ülkeyi 3,07 milyon dolarla
ABD izlemektedir. 2009 yılında viskiden sonra 6,72 milyon dolarla en çok votka
ithalatı yapılmış olup, en fazla votka ithalatı sırasıyla 4,10 milyon dolarla
İsveç'ten, 770 bin dolarla İngiltere'den ve 452 bin dolarla Fransa'dan
yapılmıştır. Votka'dan sonra 2009 yılı ithalatı fazla olan diğer alkollü içki
ise şaraptır. 3,19 milyon dolarlık toplam ithalat, en fazla, sırasıyla,
yaklaşık 1,21 milyon dolarla Fransa, 656 bin dolarla Şili ve 608 bin dolarla
İtalya'dan gerçekleştirilmiştir. Toplam 2,22 milyon dolarlık 2009 yılı likör
ithalatının 559 bin dolarını İngiltere'den, 376 bin dolarını İrlanda'dan ve 364
bin dolarını Hollanda'dan yapılan ithalat oluşturmuştur. Toplam 982 bin
dolarlık 2009 yılı bira ithalatının en fazla yapıldığı ülkeler; 405 bin dolarla
Meksika ve 359 bin dolarla Hollanda olmuştur. İthalat miktarı düşük seviyede
olan konyak, 2009 yılında 223 bin dolarla sadece Fransa'dan ithal edilmekte
olup; 504 bin dolarlık 2009 yılı cin ithalatının en fazla yapıldığı ülkeler ise
sırasıyla, 336 bin dolar ile İngiltere ve 73 bin dolar ile Arjantin olmuştur.
Ülkemizdeki yabancı turistlerin tüketimine yönelik olarak içme suyu ve maden suyu
ithalatının da gerçekleştirildiği görülmektedir. Yıllara göre bu ürünlerin
ithalatında artışlar olduğu göze çarpmaktadır.
İçme suyu ihracatında
lider Fransa
Dünya içme suyu ihracatında ise ilk sırada 1,08 milyar dolarla
Fransa yer almakta, bu ülkeyi 418 milyon dolarla İtalya ve 325 milyon dolarla
Belçika izlemektedir. En önemli ithalatçı ülke ise 432 milyon dolarlık içme suyu
ithalatı gerçekleştiren ABD'dir. Bu ülkeyi 377 milyon dolarla Japonya ve 308
milyon dolarla Belçika izlemiştir. Dünya alkollü içkiler dış ticaretinde birinci
sırada şarap yer almakta, bu ürünü içinde viski, votka ve cin gibi ürünlerin
yer aldığı distile alkollü içkiler izlemektedir. Toplam alkollü içkiler dış
ticaretinin büyük bir kısmını Avrupa Birliği ülkeleri başta olmak üzere
gelişmiş ülkelerin kendi aralarında yaptığı ticaret oluşturmaktadır. 2008
yılında dünya şarap ihracatının değer olarak yaklaşık %34'ünü 10,06 milyar dolar
ile Fransa gerçekleştirmiş, bu ülkeyi 5,24 milyar dolar ile %18'ini
gerçekleştiren İtalya ve 2,51 milyar dolar ile %8,5'ini gerçekleştiren İspanya
izlemiştir. 2008 yılında en fazla şarap ithalatı gerçekleştiren ülkeler ise
5,29 milyar dolar ile İngiltere, 4,84 milyar dolar ile ABD ve 2,99 milyar
dolarla Almanya'dır. Belçika, Kanada, Japonya ve Hollanda diğer önemli şarap
ithalatçısı ülkelerdir. 2008 yılında gerçekleşen yaklaşık 11 milyar dolarlık toplam
dünya bira ihracatının 2,07 milyar dolarını Hollanda, 1,79 milyar dolarını
Meksika ve 1,36 milyar dolarını Almanya gerçekleştirmiştir. Belçika, İngiltere,
Danimarka ve İrlanda diğer önemli bira ihracatçısı ülkelerdir. Bira ithalatında
ise, 2008 yılı toplam dünya ithalatının 3,94 milyar dolar ile %36'sını
gerçekleştiren ABD birinci sırada yer almaktadır. Diğer önemli bira ithalatçısı
ülkeler ise 809 milyon dolar ile İngiltere ve 640 milyon dolar ile İtalya'dır.