TÜRKİYE MEYVE SUYU SEKTÖRÜ
Hayrettin YÜCEL/ İGEME
Şube Müdürü T.C.Başbakanlık
Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi
Ülkemizde meyve suyu üretimi 1960'lı yılların sonlarında
başlamıştır. Yıllar içinde teknolojik gelişmeler yakından takip edilmiş ve ürün
çeşitlendirmesine gidilmiştir. İç pazarda özellikle şeftali, vişne, kayısı ve
karışık meyve nektarları tüketilmekte iken, ihracatta ağırlıklı olarak elma
suları önem kazanmıştır. Ancak son yıllarda değişen eğilimler doğrultusunda iç
pazarda elma, nar, domates ve üzüm suyuna ve özellikle %100 meyve suyuna olan
talebin artması bu ürünleri de iç pazarda kayda değer bir konuma getirmiştir. MEYED
(Meyve Suyu Endüstrisi Derneği) verilerine göre; meyve suyuna işlenen meyve
miktarı 2000 yılında 433 bin ton iken, 2007 yılında 737 bin tona çıkmış (%70
artış) ve 2008 yılında ise 771 bin tona yükselmiştir. Aynı zamanda var olan
meyve çeşitlerine ek olarak ayva, havuç (siyah ve sarı) ve çilek de meyve suyuna
işlenen meyveler arasında yer almıştır. Ancak meyve suyuna işlenen meyve çeşidi
ve miktarı artmasına rağmen meyve üretim artış oranı yetersizdir (2002-2008
dönemi %9,1). Meyve suyuna işlenen meyveler ve 2008 yılındaki payları şu
şekildedir: % 43,3 elma, % 15,4 şeftali, %7,1 vişne, %6,4 nar, %8,3 portakal,
%9,7 kayısı, %3,9 havuç, %2,2 üzüm ve %3,7 diğer meyve ve sebzelerdir. MEYED (Meyve Suyu Endüstrisi Derneği)
verilerine göre: konsantre ve püre üretimi 2000-2008 yılları arasında %142
oranında artış göstererek, 107 bin tondan 259 bin tona ulaşmıştır. 2008 yılı
toplam konsantre üretimi 74,3 bin ton ve püre üretimi 184,3 bin ton olmuştur.
Meyve suyu vb. içecek üretimi ise 821 milyon litreye ulaşmıştır. 2008 yılında
üretilen içeceklerin %64'ü meyve nektarı, %22'si aromalı içecekler, %9'u meyve
suyu ve %5'i meyve içeceğidir.
Türkiye’nin avantajları ekolojisi ve üretim
alanlarının büyüklüğü Türkiye, sahip olduğu ekolojik yapısı ve üretim alanı
itibariyle yaş meyve üretiminde dünyanın önde gelen ülkelerinden biri
konumundadır. Bu durum, Türk meyve suyu sektörü için de önemli avantajlar
sağlamaktadır. Türkiye'nin meyve suyu ihracatı 1970 yılında 6 ton gibi sembolik
bir miktarla başlamış ve 2008 yılında ihracat 66 bin ton ve 131 milyon dolara
ulaşmıştır. 2009 yılı ihracatımız ise yaklaşık %20 oranında düşüş kaydederek,
105 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Meyve suları daha çok, paketleme ve
nakliye aşamasındaki avantajları nedeniyle konsantre olarak ihraç edilmektedir (Tablo
2). 110'un üzerinde ülkeye ihracat Türkiye'nin meyve suyu ve konsantreleri ihracatında
en önemli kalem elma suyudur. Yine 2009 yılında diğer meyve/sebze suları (59
milyon dolar) ihracatta ilk sırayı almaktadır. Vişne, şeftali, kayısı suları ve
sebze suları gibi ürünlerin bulunduğu diğer meyve/ sebze sularının payı değer
olarak %57'dir. Yıllar yılı ihracatta en önemli yeri tutan elma suyunun toplam
ihracattaki payı ise %36'dır. Türkiye'nin meyve suyu ihracatında Almanya en
önemli pazardır. 2009 yılı itibariyle Almanya (16 milyon Dolar), Hollanda (13
milyon dolar), ABD (8 milyon dolar) ve İngiltere (7 milyon dolar) en önemli
ihraç pazarlarımızdır. Bugün Türkiye'den 110'dan fazla ülkeye meyve suyu ve
konsantrelerinin ihraç edildiği görülmektedir. İthalat yarı yarıya azaldı Türkiye'nin
meyve suyu ve konsantreleri ithalatı 2009 yılında bir önceki yıla göre %47
oranında düşüş göstermiştir.
Türkiye'nin toplam 16,9 milyon dolarlık meyve suyu
ve konsantreleri ithalatının %39'unu portakal suları oluşturmuştur. Ardından
portakal ve greyfurt suyu hariç diğer turunçgil suları (%26) ve ananas suları
(%4) gelmektedir. Türkiye'ye 2009 yılında toplam 42 ülkeden meyve suyu ve
konsantresi ithalatı gerçekleştirilmiştir. Brezilya toplam meyve suyu
ithalatımızda değer olarak %40'lık payı ile en önemli ülkedir ve bu ülkeden
dondurulmuş portakal suyu ve diğer portakal suları ithal edilmektedir. KKTC, İsrail
ve Hollanda da 2009 yılı ithalatımızda önemli bir paya sahiptir. İthal edilen
en önemli ürünler portakal suyu ve diğer meyve/sebzelerin sularıdır (Tablo 5). Dünya
ticaretinde ilk sırada portakal suyu var Dünya Meyve Suyu ve Konsantresi İhracatında
2008 yılı itibariyle portakal suları (%38) en fazla paya sahiptir. Elma suyu
(%20), diğer meyve/sebze suları (%16) ve karışık haldeki meyve ve sebze suları
(%9) dünya ticaretinde öne çıkan meyve suyu çeşitleridir. Brezilya, Belçika,
Çin, Almanya ve Hollanda dünyadaki önemli ihracatçılardır. Bu ülkeler, değer
olarak dünya meyve suyu ve konsantresi toplam ihracatının 2008 yılında %47'sini
gerçekleştirmiştir. Brezilya tek başına dünya ihracatı içinde %14'lük paya
sahiptir. Brezilya'nın ihraç ürünleri arasında başta dondurulmuş portakal suyu
olmak üzere diğer portakal suları, diğer meyve/sebze suları ve elma suyu
gelmektedir. ABD, Almanya ve Belçika dünya ihracatında olduğu kadar ithalatında
da önemli bir yere sahiptir. Bu ülkelerin ithalatı daha çok konsantre meyve
suları üzerine olmaktadır. ABD ve Almanya dünya ithalatında sırasıyla %13 ve %11'lik
payları ve İngiltere ve Fransa %7'lik payları ile büyük ithalatçı konumundadır.